فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٧٩ - استدلال مرحوم مصنف براى مرام خود

فمنها قولي، ولي على، القول، الّذيّ هو اختيارى ان لازم الماهيّة

اعتبارى، و انّما كان اعتباريّا لانّه بلزمها بما هى هى مع قطع النّظر عن‌

الوجودين حتّى لو فرض انّ الماهيّة تكون متقرّرة منفكّة عن كافّة

الوجودات لكان لازما لها و الماهيّة بهذا الاعتبار اعتباري بالاتّفاق فما

يلزمها كذلك اولى بالاعتباريّة.

استدلال مرحوم مصنف براى مرام خود

ترجمه: مرحوم مصنّف ميفرمايد:

سپس شروع نموديم به ذكر ادلّه بر رأى مختار:

از جمله آنها اين عبارتى است كه گفته‌ايم:

دليل من بر رأيى كه اختيار كرده‌ام اينستكه لازمه ماهيّت اعتبارى است.

و وجه اعتبارى بودن آن اينستكه لازم مزبور، لازمه ماهيّت بما هى هى و با

قطع نظر از وجود ذهنى و خارجى مى‌باشد حتّى اگر فرض كنيم كه ماهيّت منفكّ‌

از تمام وجودات بوده باز لازم ياد شده، لازمه ماهيّت مى‌باشد و پرواضح است‌

كه ماهيّت باين اعتبار و لحاظ باتّفاق تمام محقّقين اعتبارى است در نتيجه آنچه‌

لازمه آن نيز ميباشد بايد اعتبارى بوده بلكه باعتبارى بودن اولى مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

دليل اوّل بر اينكه جعل ماهيّت اعتبارى است اينكه لوازم ماهيّت اعتبارى‌

هستند پس قهرا ملزوم (ماهيّت) نيز اعتبارى است پس مجعوليّتش غير اصيل‌

مى‌باشد.

امّا اعتباريّت لوازم بخاطر اينستكه لزومشان براى ماهيّت من حيث هى هى‌

با قطع نظر از وجود ذهنى و خارجى است يعنى اگر ماهيّت را بدون وجود ذهنى و

خارجى ملاحظه و اعتبار كنيم ملزوم اين لوازم است و ماهيّت باين اعتبار و لحاظ

قطعا اعتبارى است پس لازمه‌اش نيز باد اعتبارى باشد.

البتّه مخفى نباشد كه اين دليل مصنّف تمام نيست زيرا مدّعاى ايشان دو